Stres Nedir ve Nedenleri Nelerdir? Belirtileri Nedir?
Stres, hemen hemen herkesin karşılaşması muhtemel bir durumdur. Günümüzde stressiz olan insan yok denilecek kadar azdır. Stresi tanımlamak gerekirse; vücudumuzun içsel ve dışsal olan çeşitli uyaranlara karşı vermiş olduğu otomatik tepkidir. Stres yüklü olan kişiler, hayata pekte olumlu bakmayan kişilerdir.
Olumlu stres ise bir kişinin amacına ulaşmasında sahip olduğu potansiyeli yeterince kullanmasına imkan tanımaktadır. Stres kaynakları; iş ortamından kaynaklanan sorunlar, bireysel sorunlar ve örgütsel sorunlardır.
Stres Anında Vücuttaki Değişiklikler
Stres aşırıya kaçtığı zaman, kişide sağlık sorunlarına neden olması kaçınılmazdır. Stres yüklü olan kişilerin beyinlerinde stres anında savaş ya da kaç mesajı verilir. Bu mesajın alınmasıyla birlikte kalp enerji üretmek amaçlı daha hızlı atmaya başlar.
Vücuda giren oksijen miktarını arttırmak içinde kan damarları genişler ve solunum hızı artar. Dalak çok daha fazla kan üretir, karaciğer ise kana daha çok glukoz (şeker) üretir. Böylelikle vücutta sindirim hızı yavaşlar. Ortaya çıkan enerji beyin ve kaslar tarafından kullanıma geçer. Gerçekleşmekte olan bu gibi olgular, uzun süre devam ederse vücutta tahribata neden olur.
Stres, bireyin fiziksel ya da psikolojik sınırlarının zorlandığı durumlarda verdiği doğal bir tepkidir. Vücut, bir tehdit ya da baskı hissettiğinde “savaş ya da kaç” (fight or flight) mekanizması devreye girer ve stres hormonları (özellikle kortizol ve adrenalin) salgılanır. Bu tepki, kişiyi tehlikelere karşı uyanık ve hazırlıklı kılmak için evrimsel olarak gelişmiştir.
Stresin Tanımı
Stres, bireyin iç ya da dış çevresinden gelen baskı, tehdit, beklenti ya da değişimlere karşı verdiği zihinsel, duygusal ve fizyolojik tepkidir.
Stresin Nedenleri (Stresörler)
- Fiziksel nedenler: Aşırı yorgunluk, uykusuzluk, ağrı, hastalık
- Psikolojik nedenler: Korku, kaygı, başarısızlık korkusu
- Sosyal nedenler: Aile içi çatışmalar, iş baskısı, ekonomik sorunlar
- Çevresel nedenler: Gürültü, kalabalık, sıcaklık gibi çevresel etkenler
Stresin Belirtileri
Fiziksel Belirtiler:
- Baş ağrısı
- Kas gerginliği
- Uyku problemleri
- Kalp çarpıntısı
Duygusal Belirtiler:
- Sinirlilik
- Kaygı
- Karamsarlık
- Motivasyon kaybı
Davranışsal Belirtiler:
- Aşırı yeme ya da iştahsızlık
- Madde kullanımı
- İçine kapanma
- Dikkat dağınıklığı
Stresin Türleri
- Akut stres: Kısa sürelidir, örneğin sınav öncesi yaşanan gerginlik gibi.
- Kronik stres: Uzun sürelidir, örneğin sürekli geçim sıkıntısı yaşayan bir kişinin yaşadığı stres.
- Travmatik stres: Ciddi bir travma (kaza, felaket, kayıp) sonrası ortaya çıkar.
Stresin Faydası da Olabilir mi?
Evet. Eustres adı verilen “olumlu stres”, kişiyi motive eder, performansı artırır ve gelişimi destekler. Ancak bu stres yönetilebilir düzeyde olmalıdır.
